Ciberclub

É hora de sacar conclusións. Rematastes xa o libro? Que valoración final podedes facer sobre el?
Vexo que á maioría vos gustou, poderiades explicar por que ou por que non aos que non vos gustase? Que vos pareceu a historia? E a súa estrutura? A que credes que obedece a división da obra en dous tipos de capítulos: os nomeados coas estacións do ano e os titulados coas frases entresacadas da "familia feliz" (e branca)? E o xeito de narrala, as distintas voces que utiliza a autora, a súa escritura tan poética?
Que opinades sobre o que di cara ao final acerca de que os únicos que amaron a Pecola foron Línea Maginot e Cholly? Credes que é certo? E se o é, como puido facer o que fixo á súa filla?

Paréceme moi logrado e moi representativo o capítulo no que describe como as amigas da tía de Cholly a coidan, a solidariedade entre estas mulleres xa maiores; como as define (sublime), o talle moral que alcanzan unhas mulleres que sufriron e soportaron o peso de todas a súa familia, a súa dor e o seu sufrimento; como describe a súa evolución na vida ata chegar a estas fermosas palabras finais: estaban más allá de las lágrimas, más allá del terror. Ahora podían recorrer los caminos del Mississippi, las sendas de Georgia, los campos de Alabama, sin que les molestara nadie. Eran los bastante viejas para encolerizarse donde y cuando quisieran, estaban lo bastante fatigadas para esperar sin angustia la muerte, lo bastante desvinculadas de la carne para aceptar la noción de dolor a la vez que ignoraban su presencia. Eran, de hecho, y al fin, libres (páx.174).

Así mesmo, transcribo o fragmento sobre a relación que establece entre a vida de Cholly e a música (algo tan importante na escritura de Morrison): los fragmentos de la vida de Cholly sólo tendrían coherencia en la mente de un músico… sólo ellos conocerían la manera de conectar el corazón rojo de una sandía con la bolsa de asafétida y con las uvas verdes, con la luz de una linterna en su trasero y los puñados de billetes y la limonada en un bote de vidrio y un hombre llamado Blue, para dar una idea de lo que todo aquello significaba en cuanto a alegría y dolor, en cuanto a amor, en cuanto a ira, y a darle como culminación el ansia penetrante de libertad. Sólo un músico percibiría, comprendería, sin ni siquiera percatarse de ello, que Cholly era libre. Peligrosamente libre. Libre de experimentar cualesqueira de las sensaciones que le acometían: miedo, culpa, vergüenza, amor, pesadumbre, lástima (páx.199).

O final do libro é demoledor: es demasiado, demasiado, demasiado tarde.

Quero deixar unha última reflexión e é que a min me parece que a escritura de Morrison vai moito máis alá do seu desexo de escribir sobre os afroamericanos dun xeito inequivocamente negro. Creo que non necesita ningunha etiqueta fóra da escritura mesma. Sinxelamente, é unha escritora. Unha grande escritora adulta e chea de verdade.

Agora cédovos a palabra para que cos vosos comentarios pechedes esta fermosa e triste historia.

O xogo de palabras contido no título orixinal do libro (The Bluest Eyes) xa dános pistas (blue significa azul pero tamén triste) acerca do que imos ler: unha historia triste, moi triste, terrible. Aínda que eu o primeiro que quero dicirvos é que había tempo que non encontraba tanta verdade nun libro. Tanta verdade e tanta valentía. Un desexo de afondar sen medo no verdadeiro. Mirar algo e velo tal cal é, máis alá de que sexa fermoso ou terrible e contalo sen perdón nin desculpas. Escudriñar a alma humana sen esconder as súas miserias pero sen renunciar á beleza. Unha escritura adulta e terriblemente sincera na que non se obvia nada respecto á profundidade e á complexidade do ser humano ao que analiza cunha grande agudeza psicolóxica.

Con que mestría narra a terrible pero real pelexa dos pais de Pecola! Os intentos desesperados da nai para encontrar un sentido á súa vida na barbarie do erróneo. A necesidade e degradación mutua que une estes dous seres. E os efectos que isto produce en Pecola, que, aterrorizada e contendo o vómito, o único que desexa é desaparecer, rezando con fervor, noite tras noite, para que os seus ollos, a única parte do seu corpo que non logra que desapareza, se poidan converter nuns fermosos ollos azuis de nena branca para así, quizais, conseguir que os seus pais deixen de facerse dano. E de que xeito se aferra ás cousas reais e máis vulgares (os dentes de león na base do poste telefónico, a greta da beirarrúa coa que sempre tropeza) para sentir que é alguén no medio do mundo; ao igual que, a través da súa relación coas prostitutas, as "tres gárgolas xocosas", as "tres alegres bruxas" (que lograda descrición do mundo e a esencia destas mulleres!), que son as únicas que a tratan ben, Pecola consegue facerse visible (todo o contrario do que acontece no seu encontro co terrible tendeiro das Mary Jane que nin a ve porque non é nada para el) e encontrar un lugar amable onde descansar da súa triste vida de nena negra, fea e pobre.

Así mesmo, a autora móstranos, a través da humillación á que outros nenos negros someten a Pecola, o autodesprezo racial alimentado ao longo de xeracións que existe no máis profundo das mentes dos afroamericanos, mentres que Claudia, antítese do personaxe de Pecola, posúe orgullo de raza e actúa como contrapunto a esta perda de identidade: Su pena despertaba en mí un sentimiento casi de hostilidad. Quería abrirla, quebrar sus bordes, meterle una estaca a lo largo de aquel espinazo que se curvaba en una estúpida joroba, forzarla a enderezarse y escupir a la calle sus miserias. Pero ella las retenía allí donde sólo pudieran desbordar por sus ojos (páx.94).

A través dos recordos de Claudia, Toni Morrison recrea con total verosimilitude o mundo da infancia. Como un adulto de case corenta anos (a idade na que a autora escribiu o libro) se pode colocar tan atinadamente nese lugar?

A súa linguaxe é elocuente, está vivo, é poesía pura, orixinal e rico no seu vocabulario. Respecto ao seu xeito de escribir a autora di: sempre intentei que o lector esqueza que o que ten entre as mans é un libro. Ambicionei certa intimidade, que a lingua o inclúa no relato, tíreo cara a dentro. Gústame imaxinar a posibilidade de que non haxa distancias entre o acto de ler e a revelación da escritura

Estou marabillosamente sorprendida. Non lera nada desta autora e agora apetéceme lelo todo. Toni Morrison consegue que a historia sexa fermosa, sólida e intelixente, a pesar do terrible que nos narra, polo maxistralmente que está contada e pola verdade que conteñen as súas palabras.
Como ela di nunha entrevista a ficción ensínanos a entender mellor a vida. Pois iso.

Cuestión de prazos

Ao longo desta semana continuaremos a nosa lectura dende o capítulo Primavera (páx.121) ata o final da novela.

A Premio Nobel de Literatura 1993 e a voz máis poderosa da literatura afroamericana na actualidade naceu o 18 de febreiro de 1931 en Lorain (Ohio). A súa infancia transcorreu durante os anos da Gran Depresión no seo dunha familia pobre e moi unida. Á idade de doce anos, mentres traballaba como pinche de cociña, comezou a ler Nabokov e Jane Austen. Non recordo nada da miña vida antes dos libros. Foi a miña irmá Lois quen me introduciu na lectura antes da escola primaria; na escola había só dúas persoas que sabían ler: a mestra e eu. Na súa casa os libros eran sagrados. O meu avó compracíase de ter lido a Biblia tres veces dende o principio ata o final. Ata a Emancipación, quenquera que ensinara aos negros o abecedario corría o risco de ir ao cárcere.

Toni Morrison é a fundadora dunha literatura escrita dende e para os afroamericanos, sen concesións para brancos ou negros integrados. Defensora da literatura de minorías intentou dar voz ás persoas máis silenciadas da comunidade afroamericana, en especial ás mulleres e aos seres máis desvalidos. Cando empecei a escribir, só quería facelo sobre unha cousa: a devastación do racismo nos máis vulnerables, os máis desesperados na nosa sociedade. Nas súas novelas o poder do feminino está sempre presente, a fortaleza física e moral destas mulleres dobremente discriminadas que se negan a converterse en vítimas.
Así mesmo, fálanos nelas das circunstancias históricas da comunidade negra en Estados Unidos, do seu pasado de escravitude que significou a súa degradación como seres humanos e os converteu en seres invisibles para a poboación branca, e da súa loita, ao longo dos séculos, polos seus dereitos civís e a súa memoria.
Outra das características da súa literatura é o equilibrio entre realismo e maxia. Nas súas obras os seus personaxes transcenden a realidade inmediata cara ao mundo máxico e sobrenatural dos mitos e as crenzas da comunidade afroamericana, pero, á vez, permanecen solidamente arraigados na terra.

A música está moi presente na obra de Toni Morrison. Como ela mesma sostén, para unha poboación a quen se lle negara a alfabetización, a música pasou a ser a súa forma de expresión e comunicación.
A súa prosa, herdeira da tradición oral africana, mestura o coloquial e o culto para conseguir unha lingua elocuente e viva. É unha prosa poética e exquisita na que o ritmo da súa escritura xamais é lineal e constante.

E para rematar déixovos cunhas reflexións da escritora sobre o que supón o acto de escribir para ela: Na literatura mando eu. Eu creo, decido, e iso é parte constante da busca. Pero tamén quero compartir unha linguaxe, crear esa intimidade, esa proximidade que sento cos libros que leo e admiro. É unha busca dunha vocación e da total liberdade para un mesmo, un lugar no que un di que facer e onde un mesmo pon as regras. Busco a liberdade absoluta na creación.
Podo ir aínda máis alá como escritora. Seino e vouno intentar. Necesito seguir escribindo, e explorar outras direccións. Se non escribise volveríame tola; o mundo resultaríame demasiado caótico.

Aunque nadie diga nada, en el otoño de 1941 no hubo caléndulas. Creímos entonces que si las caléndulas no habían crecido era debido a que Pecola iba a tener el bebé de su padre.

Así de poético, duro e directo é o inicio desta novela que Toni Morrison escribiu á idade de 39 anos, unha idade "supostamente" tardía para un debut literario (pero quen establece cando é tarde para escribir un primeiro libro?).
Pecola soña con ter os ollos azuis como os bonecos, as actrices de Hollywood e Shirley Temple; desexa morrer cada vez que os seus pais se pegan salvaxemente e desaparecer cando se deitan xuntos no único cuarto da casa. Pecola será maltratada polos seus compañeiros, pola vida e polo seu propio pai. Ademais de negra e pobre, é terriblemente fea, como toda a familia.
O libro está dividido en capítulos titulados como as estacións do ano nos que a prima de Pecola, Claudia, nos vai contando a historia. Estes capítulos subdivídense á súa vez noutros nos que a autora recupera a voz narrativa e fálanos dos diferentes personaxes e as súas vidas. No epílogo que pecha o libro (escrito en 1993) a autora cóntanos que o xerme desta historia foi unha vivencia que tivo no colexio cando unha compañeira lle dixo que quería ter os ollos azuis e Toni Morrison reaccionou con rexeitamento cara a esta nena que renegaba da súa condición.

A novela fálanos do concepto de beleza imposto dende uns canons externos e alleos, da infancia rota, da problemática da poboación negra, especialmente a feminina, e da súa perda de identidade e sensación de non pertenza que os conduce a un autodesprezo racial. Fálanos da dor, do sufrimento dos máis fráxiles, pero tamén da vida e a perseveranza.

As novelas de Toni Morrison óense ben. Di que quere escribir como canta Ella Fitzgerald ou Nina Simone. Busca reproducir nos ritmos e cadencias da súa prosa, a musicalidade do fala dos afroamericanos xa que quere achar unha forma de escribir inequivocamente negra baseada na súa tradición oral.

Ojos azules non provocou grande entusiasmo entre a crítica e a autora tivo que esperar á súa terceira novela para obter o recoñecemento e o éxito de público que a consagrou como unha das autoras contemporáneas máis importantes de Estados Unidos.

PRAZOS

Ao longo do que queda desta semana e ata finais da que vén leremos ata a páxina 117 (xusto antes do inicio do capítulo Primavera).

Que gocedes coa lectura!

Esta vez tócalle a quenda a unha escritora estadounidense, a primeira muller, e única por agora, de raza negra en recibir o Premio Nobel de Literatura en 1993.