Quizais haxa que facer un "esforzo" para introducirse e gozar deste mundo paralelo que o xenial Cunqueiro soubo crear. E digo esforzo polo afeitos que estamos a ler literatura actual. Pero é un esforzo que paga a pena, xa o creo, porque unha vez que te introduces nel, o pracer que sentes é grande e a liberdade tamén. O primeiro que se me veu á mente cando comecei a ler Merlín e familia foi un Cunqueiro gozando como un anano mentres inventaba estas historias deliciosas onde todo era posible, mentres creaba personaxes a cal máis fantástico, utilizando para iso, dunha forma máxica, a súa portentosa imaxinación e a súa vasta cultura. E todo moi doado, moi lúdico, puro gozo do escritor.

Parecera que o autor tivese a necesidade de vivir neses mundos de fantasía, solazarse coa creación dun mundo propio, único, un universo galego cunqueiriano. Parece querer convencernos de que a verdadeira vida do ser humano é a imaxinación, o sono, a fantasía, a poesía, a nostalxia do Paraíso Perdido e a beleza que nos salva da dor de vivir e nos proporciona esperanza. Porque a Cunqueiro non lle gusta demasiado o mundo no que vive. E por iso crea outro.
Atemporal, anacrónico, arcaico, instalado nun tempo intrahistórico, fascinado co mundo medieval, renacentista, o autor arrástranos a un delirio narrativo, moitas veces absurdo a través dunha imaxinación desbocada.

Como sucede en toda a súa narrativa, en Merlín non existe unha estrutura central que unifique a narración senón unha multiplicidade de planos a través dos cales se expresan os personaxes. O narrador escóndese detrás deles converténdoos na columna vertebral da obra permitíndolles moverse con total liberdade. Hai tantas linguaxes e narradores como personaxes sucédense ao longo das súas páxinas. Turbillón de personaxes sen interior cuxa entidade vén dada pola súa voz para relatar historias sen fin. Porque o verdadeiramente importante aquí son as historias e a fantasía que as sustenta. 

Descricións cheas de poesía onde a presenza da natureza é total:

Falo das luces que andaban polos camiños, polo camiño real, vindo de Meira, e polo camiño de Quintás, e polo camiño vello, que se afoga na lagoa dos Cabos, e tamén pola Lagoa. E corrían e cruzábanse, e de cando en veces xuntábanse tres ou catro i el era coma unha pequena fogueira no medio da noite. Cabalos agallopando debían levalas, tal corrían. E si algunha tomaba o camiño de Miranda, e viña cara a min, i hastra somellaba, tan viva viña, que asubiaba, prendía o medo en min como alfinete no alfineteiro, e sin espirme metíame no catre, e tapábame a cachola coa manta […]. Pro penso agora que tales medos gostábanme… Á ialba viñan verme, facendo aínda parte dos meus soños, os sinos de Quintás i o arrulo das pombas no bico do tellado. Unha mañán da sega foi cando vin na Lagoa o barco veleiro, i outra de outono cando vin no outo do Castro a trabe de ouro. O inverno é longo, longo, en Esmelle, i agás que caia unha lúa de xeadas, todo il é de choiva e neve. Pero o verán é doce, e tamén a outonada.

Ás vegadas, por facer festa, o señor Merlín saía á eira, e nunha copa de cristal chea de auga verquía dúas ou tres gotas do licor que íl chamaba “dos países”, e sorrindo, con aquela aberta sorrisa que lle enchía a franca faciana como enche o sol a mañán, preguntábanos de qué coor queríamos velo mundo, e sempre que a min me tocaba responder, eu decía que de azul, i entón don Merlín botaba a iauga, ao áer, e por un segundo o mundo todo, Esmelle todo arredor, as brancas torres de Belvís, as pombas i o can Ney, o roxo pelo de Manoeliña, a branca barba de mi amo, o cabalo tordo, as bidueiras de Quintás i o toxo da coroa do Castro, todo era unha longa nuben azul que pouco a pouco se esvaía. O señor Merlín sorría namentras secaba a copa con un pano mouro. Esmelle, selva longa i antiga, na memoria lévoa eu de azul pintada, como si un enorme e morno luar apousara, nun repente, na terra (paxs.12-13-14).

Fermosísimo texto como fermosísimo pareceume o conto titulado O herdeiro da China.

E a vós que conto vos gustou máis? E por que?

Respecto a Merlín e familia Cunqueiro afirmou nunha entrevista en 1960: unha vez escribín un libro que se chama Merlín e familia. Era un libro de historias galegas. Pois veu a ocorrerme, despois de publicado o libro, que moita xente da miña terra me contaba a min esas historias, que eu inventara, coma se fosen vellas lendas da nosa terra. Eu encontro que isto é o verdadeiramente importante: que o pobo faga súas unhas invencións propias. Isto paréceme o máximo ao que pode aspirar un escritor, un creador, un inventor.

Continuemos coa lectura destas máxicas historias ata finalizar o libro.