Ciberclub

El Palacio de Cristal comeza coa conquista polos británicos en 1885 de Mandalay, a antiga capital de Birmania, e a conseguinte partida ao exilio da familia real á cidade india de Ratnagiri. O personaxe principal, Rajkumar, un neno orfo de 12 anos, que se busca a vida na rúa, namórase de Dolly, a nena máis fermosa que viu nunca, unha doncela escrava da raíña de 10 anos de idade. A partir dese momento, asistiremos á súa historia e á dunha morea de personaxes máis, entrelazadas maxistralmente ao longo de máis dun século. Todos eles terán que facer fronte a múltiples vicisitudes e adversidades.

Cunha coidada prosa e unha intención crítica, Amitav Ghosh (Calcuta, 1958) ofrécenos a convulsa historia da India e dunha parte do sudeste asiático dende a época en que pertencían ao Imperio Británico ata chegar ao século XX convertidas en complexas sociedades postcoloniais. En palabras do autor "este libro xurdiu porque quería contar como afectou o imperialismo a India e aos demais pobos sometidos ao Imperio". 630 páxinas que lle supuxeron ao autor 5 anos de traballo e un grande esforzo de documentación. Nunha nota ao final do libro, Ghosh dinos: lin centenares de libros, de memorias, de viaxes, de xeografía, ademais de artigos e cadernos de notas, publicados e inéditos; fixen viaxes de miles de quilómetros, volvendo unha e outra vez, sempre que podía, ás paisaxes e escenarios que aparecen na novela; busquei centenares de persoas en India, Malaisia, Myanmar e Thailandia. A continuación menciona gran parte destas persoas, ante a imposibilidade de nomealas a todas, expresándolles a súa gratitude.

O autor indio entréganos tal cantidade de acontecementos, xa sexa ficción ou historia, que a converte nunha novela densa, intensa, que se pasea dende o amor ata o horror, pero, á vez, manexa tan maxistralmente os fíos da intriga que custa deixar de lela.

PRAZOS

Faremos coincidir as nosas pausas de lectura con cada unha das sete partes en que está dividido o libro. Comezaremos coa primeira: Mandalay que nos levará ata a páxina 80.

Abandonamos a Rusia dos zares e somerxémonos na convulsa historia de Birmania, a India e Malaisia dende finais do século XIX ata os nosos días da man do escritor indio Amitav Ghosh.

El Palacio de Cristal será a nosa próxima lectura. Esta novela quedou terceira nas nosas recentes votacións. Saltámonos La ladrona de libros de Marcus Zusak, que quedou en segundo posto, xa que nestes momentos están a lela noutro Club de Lectura.

Xa podedes pasar a recoller pola biblioteca de Forum os vosos exemplares.

Non vos esquezades de devolver o voso exemplar do teatro de Chéjov.

Con El jardín de los cerezos finalizamos a nosa lectura do teatro de Chéjov. Foi a última obra que escribiu, xa moi enfermo, en 1903. Chéjov morrería ao ano seguinte poucos meses despois da súa estrea. Quizais por ese motivo a obra desprende un aire de desencanto ante a vida. En palabras do propio autor El jardín de los cerezos é unha comedia e en ocasións máis ben unha farsa. Esta vez os personaxes non só espértannos pena ou compaixón senón que, revestidos de trazos caricaturescos, son cómicos, desmedidos, afectados. Este xeito cómico de presentarnos feitos dramáticos outorga á obra un aire absurdo, patente tanto nos superficiais diálogos coma nos actos disparatados dos personaxes.

A obra céntrase nunha familia de terratenentes, representantes dunha clase aristócrata cuxo modo de vida se derruba pero que son incapaces de velo e aceptalo. Queren que todo siga igual, que nada cambie. Están arruinados pero resístense a vender as súas propiedades, fáiselles inconcibible a idea de perder o lugar onde teñen tantos felices recordos de infancia e, cunha actitude inconsciente e algo tola, continúan gastando o diñeiro que non teñen sen querer oír os "sabios" consellos do comerciante Lopajín que lles insta a vender canto antes para que no magnífico xardín das cerdeiras, famoso pola súa beleza e extensión, constrúan casiñas de veraneo para unha nova clase que crece abocada a vivir do seu traballo. Á aristócrata familia a idea parécelle unha loucura, algo demasiado vulgar, e continúan na esperanza de que algún milagre os salvará. Ao final da obra, unha vez perdido todo, cada membro da familia buscará unha saída intentando construír unha vida diferente á levada ata agora.

A terratenente Liubov Andrevna, as súas fillas Ania e Varia, o seu irmán Gaev, e o seu amigo o terratenente Pischik son boas persoas, encantadores, alegres, algo chiflados, pero tamén preguiceiros, despilfarradores e algo presuntuosos. O personaxe de Lopajín, un fillo de servo que se fixo rico, representa o cambio que se aveciña nun investimento de papeis que cuestiona o xeito de vivir desta clase feudal.
Os personaxes preséntansenos en monólogos que os ispen ante a nosa mirada xa que cada un ten detrás unha vida que contar. Con respecto a isto chama a atención o excéntrico personaxe da institutriz Charlotta.
Chéjov sérvese do personaxe de Trofimov, o "filósofo" da obra e á vez un eterno estudante incapaz de levar á acción as súas palabras, para entregarnos reflexións como estas: La humanidad progresa, se perfecciona. Todo aquello que hoy le parece inaccesible, habrá un día que le resulte simple y claro; pero solo hace falta una cosa; trabajar, ayudar con todas nuestras fuerzas a aquellos que buscan la verdad. […] En Rusia hay pocos que trabajen. […]  Todo lo que sabemos es filosofar, lamentarnos de nuestro aburrimiento, beber vodka. […] Para vivir en el presente hay que liquidar primero el pasado, pagar su precio, y eso sólo es posible con el sufrimiento, con el trabajo extraordinario e incesante.

Xa na recta final da nosa lectura, anímovos a que deixedes os vosos comentarios sobre esta última obra así como sobre as anteriores a aqueles que aínda non vos pronunciastes.

A la orilla de un lago, desde la infancia, vive una joven. Ama el lago como podría hacerlo una gaviota, y es libre y feliz como una de ellas. Pero un día llega un hombre de manera casual, la ve y, por hacer algo, la destruye, como han destruido a ese pájaro (páx. 142).

O título da nosa próxima lectura supón un chamamento á busca de liberdade e felicidade, á ansia de ver realizados os nosos sonos. A pesar de que a maioría dos personaxes non o logra, todos aspiran algún día a poder voar libremente como unha gaivota.

Nada máis rematar a obra Chéjov escribe ao seu amigo e confidente Suvorin: xa rematei a miña peza e, en desprezo de todas as regras da arte dramática, comeceina con forza e remateina lentamente:

¿Por qué va usted siempre vestida de negro? Llevo luto por mi vida. Soy muy desgraciada.

Así comeza La gaviota… Cómo remata non volo vou desvelar.

Os personaxes da obra van loitar por esa liberdade e felicidade nun ambiente máis ben hostil, represivo e asfixiante. La gaviota é un percorrido pola dor de cada un deles: Nina, é unha inxenua moza cuxo sono é converterse en actriz pero a súa acomodada familia non ve con bos ollos esta decisión. Trepliov, un mozo atormentado namorado de Nina, busca desesperadamente a súa voz como dramaturgo experimental pero dispón de pouca autoestima e confianza en si mesmo. Arkadina, a súa nai, é un actriz madura que non acepta o paso do tempo; egocéntrica, avara e superficial, non soubo dar ao seu fillo o que necesita. Masha, que ama sen ser correspondida a Trepliov, encarna a muller insatisfeita que, incapaz de lograr a súa felicidade, acepta unha vida sen amor. Trigorin, escritor de éxito pero infeliz, arruinará a vida de Nina. Sorin, o dono da facenda onde se desenvolve a acción e irmán de Arkadina, non tivo unha existencia plena e desexa realizar na súa vellez todo o que non puido facer de mozo. No lado oposto a Sorin está o médico Dorn que si tivo unha vida chea de experiencias.

Prazos

Comezamos a lectura de La gaviota á que dedicaremos unha semana. Espero os vosos comentarios sobre Tío Vania xa que sodes poucos aínda os que escribistes sobre ela. Podedes aínda facelo mentres dure a nosa lectura do teatro de Chéjov.

O teatro de Chéjov móstranos a insatisfacción e o fracaso espiritual duns personaxes que viven nunha sociedade feudal que se desmorona. O mundo vello vénse abaixo e Chéjov afirma: non se pode seguir vivindo así, e transmítenos a través dos seus personaxes que non basta con ter altos ideais que nunca se levan á práctica, senón que chegou o momento de buscar unha actitude nova ante a vida, de cambiar, e para iso hai que actuar.

É un teatro que hoxe segue vivo porque se asenta nos máis altos anhelos do ser humano: o ben e a beleza. Pero, de novo insiste, hai que loitar por eles: para que escribir si uno non pode solucionar os problemas principais? A vida concibida sen determinada visión do mundo, non é vida, senón unha carga, un horror.

Chéjov introduciu un cambio radical na dramaturgia da época logrando unha estrutura dramática nova capaz de abarcar todos os aspectos da vida.

Nas súas obras importa máis a interacción entre os personaxes e a atmosfera que lles rodea que o argumento ou a acción. A trama configúrase a través de diálogos simples e cotiáns e a acción redúcese ao mínimo.

O diálogo é crucial para caracterizar a uns personaxes que, aínda que se aburren na rutina da súa vida cotiá,  encerran todo tipo de problemas existenciales: os homes comen, dormen, fuman, din banalidades e, con todo, destrúense.

Os personaxes non son de ningún xeito arquetipos senón persoas que, á vez, son capaces de amar e de odiar, de ser felices e sufrir, o que lles outorga unha gran ambigüidade e complexidade e convérteos en profundamente humanos.

O teatro de Chéjov tamén rompeu coa regra clásica da unidade de tempo, acción e espazo. Fóra da escena teñen lugar moitos acontecementos dramáticos importantes, e, con frecuencia, o que se deixa sen dicir é máis importante que o que se expresa: a tensión narrativa non se debe ao desenvolvemento dunha trama, senón a unha suspensión dos acontecementos: non ao feito de que algo pase, senón ao de que algo cesa momentáneamente.

Chéjov nunca tivo moito interese en explicar a súa obra. Sabía moi ben o que quería facer, pero non estaba disposto a teorizar sobre iso: cando alguén me fala do que é artístico ou antiartístico, do que é ou non teatral, das tendencias, do realismo, etc…, eu pérdome; digo que si con certa vacilación e contesto con medias verdades banais que non valen nada. Eu divido as obras en dúas categorías: unhas gústanme e outras non me gustan. Non teño outro criterio e si vostede pregúntame por que amo a Shakespeare e por que non amo a Zlatovratski non vou saber que dicirlle.

Características do seu estilo son unha suave ironía e un humor tenro e poético. Chéjov fuxiu do énfasis e a esaxeración e decidiu escribir únicamente daquilo que coñecía ben e, por encima de todo, a Chéjov podémolo cualificar como o mestre  da brevedad: a brevedad é a irmá do talento; a arte de escribir é a arte de acurtar; sei falar con poucas frases de cousas longas. Creo que esta última frase encerra a esencia do estilo chejoviano.

Antón Chéjov, unha das figuras máis destacadas da literatura rusa, naceu en 1860 en Ucrania fillo dun comerciante e neto dun servo. Estudou medicina na Universidade Estatal de Moscú e moi pronto comezou a publicar en revistas relatos de corte humorístico para axudar á súa familia. Compaxinou a súa carreira literaria coa medicina (a medicina é a miña esposa legal, a literatura só o meu amante). Chéjov pasou gran parte da  súa vida gravemente enfermo por mor da tuberculosis que contraeu dos seus pacientes a finais de 1880 e que lle levaría á morte en 1904. A primeira colección dos seus escritos humorísticos apareceu en 1886, e a súa primeira obra de teatro, Ivanov, estreouse ao ano seguinte. En 1890 Chéjov enfrontouse co sufrimento humano máis extremo cando visitou a colonia penitenciaria da illa de Sajalín en Siberia, publicando en 1893 un relato de corte sociolóxico sobre a súa visita. A partir de entón tomou posición (hai que curar non a enfermidade, senón a causa da enfermidade) e comezou a atender gratis aos campesiños. En 1898 Stanislavski, director do Teatro de Arte de Moscú, representou, con gran éxito, a súa obra La gaviota (1896). Esta colaboración continuou ata a morte de Chéjov, coa representación das súas obras máis significativas como El tío Vania (1897), Las tres hermanas (1901) e El jardín de los cerezos (1904).

Chéjov escribiu ao longo da súa vida preto de 600 relatos. Xunto a Poe considéraselle o creador do relato moderno chegando a súa enorme influencia ata os nosos días: Thomas Mann, Hemingway, Katherine Mansfield, Cheever, Carver… Os seus relatos caracterízanse porque abandona a estrutura tradicional de formulación-nó-desenlace, para presentar un segmento de vida sen clímax nin resolución, no que existe pouca acción, e que lle serve para transmitir impresións e ideas. Importa máis o estado de ánimo dos personaxes e a atmosfera creada á súa ao redor que o argumento. Así mesmo, rexeitou nas súas obras toda intención moral e pedagógica, propia da época. Consideraba que o papel do artista é realizar preguntas, non respondelas. Confiaba no xuízo adulto dos seus lectores: o autor non ten por que ser xuíz dos personaxes nin do que estes din: só debe ser unha testemuña imparcial.

Recoméndovos que leades o relato Tres rosas amarillas de Raymond Carver. Nel, Carver homenajea ao seu mestre facendo unha reconstrución imaxinaria dos últimos momentos da vida do escritor ruso.

Por que nos parece tan moderno Chéjov? Porque nos fai entender que as razóns máis profundas do comportamento humano son sempre as mesmas independientemente da época na que viva a persoa.

Como o libro consta de tres obras independentes dividiremos a lectura en tres partes. A partir de hoxe e ao longo dunha semana leremos a primeira delas.

Tío Vania, para moitos a grande obra de Chéjov, é unha traxicomedia que se publicou en 1899. Ten como protagonista a Iván Petrovich, Vania, un home inestable que descobre a inutilidade da súa vida.

A acción ten lugar na facenda de Serebriakov, unha antiga casa de campo dunha familia aristocrática vinda a menos, que se mantén grazas ao traballo eficiente e constante de Sonia, filla de Serbriakov, e do seu tío Vania. O profesor Serebriakov e a súa nova esposa Yeliena Andryeevna, a madrasta de Sonia, acaban de volver á facenda. O tío Vania e Sonia traballan incansablemente para que Serebriakov poida vivir unha vida folgada que lle permita dedicarse por enteiro ao seu labor intelectual. Pero o tío Vania decatarase con horror de que Serebriakov non é o grande intelectual que eles crían e que, polo tanto, sacrificou a súa vida por alguén que non só carece de talento real senón que ademais é un home egoísta e mesquiño. Vania, desolado, tomará, dese xeito, conciencia da súa miserable situación existencial. Así mesmo, a presenza da bela  Yeliena provocará todo tipo de paixóns encontradas e imposibles aos moradores da casa o que lles poñerá cara a cara coas súas miserias persoais.
Outros personaxes da obra son o médico Astrov, amante da natureza e posible álter ego de Chéjov, Maryia Vassilievna, a nai da primeira muller do profesor e de Vania, e Telyeghin, un terratenente arruinado.

Tío Vania móstranos a un grupo de personaxes afundidos nas súas desditas persoais que comparten un cansazo vital e unha profunda infelicidade. Ningún consegue o que desexa e todos soñan cun mundo máis acorde ás súas esperanzas, pero a falta de responsabilidade e enteireza impídelles tomar as rendas do seu destino.

Todo o que quixen foi dicir honestamente á xente: mírense a vostedes mesmos e vexan que malas e monótonas son as súas vidas. O importante é que a xente se decate, porque entón seguramente crearán para eles mesmos unha vida distinta e mellor … E mentres esa vida diferente non exista, seguirei dicíndolle á xente unha e outra vez: por favor, comprendan que a súa vida é mala e monótona.

Anton Chéjov

Ben, finalmente gañou por 9 votos o teatro de Chéjov, así que, sen máis demora, imos comezar nosa primeira lectura do 2010.

Grazas a todos polos vosos votos. Teremos en conta para próximas lecturas os libros que quedaron en segundo e terceiro lugar: La ladrona de libros de Markus Zusak e El palacio de cristal de Amitav Ghosh.

Os vosos exemplares xa están preparados para que os recollades na biblioteca de Forum.

Ata dentro duns días!

Xosé María Álvarez Cáccamo e Joan Margarit ofrecen un recital poético o martes 19 de xaneiro ás 20.30 h na Casa de Cultura Salvador Madariaga (R/ Durán Loriga 10). O acto forma parto do ciclo de recitais Poetas di(n)versos.

Comezamos o novo ano recuperando unha proposta de participación: ides ser vós os que elixades a nosa primeira lectura do 2010.
Como novidade invitamos todos os nosos seguidores e amigos a que voten entre estes cinco libros:

A partir do capítulo 13 o xeneral toma a palabra para analizar minuciosamente todo o acontecido en momentos claves do seu pasado e, a través dun longo monólogo que se mantén ata o final do libro, vainos entregando profundas reflexións, claves para a historia, sobre a amizade, a verdade, a intención que move os feitos, a caza e a paixón por matar (por certo, que opinades sobre a semellanza que establece entre matar e bicar (páx.112)?), o odio, a envexa, a covardía, a vinganza, a culpa, a vellez, o amor, o desexo e a paixón. Todo un tratado dos sentimentos.

Hai algunhas das súas reflexións que queirades destacar aquí? Eu déixovos un par delas que me gustaron especialmente:
El destino no es casualidad ni accidente, sino el resultado natural de unos acontecimientos encadenados, imprevisibles y difícilmente inteligibles.

Todo vuelve, las cosas y las palabras avanzan en círculo, a veces atraviesan el mundo entero, siempre en círculo, y luego se vuelven a encontrar, se tocan y cierran algo.

As últimas palabras da novela constitúen, así mesmo, unha fermosa e poética reflexión: Un beso es una respuesta a una pregunta que no se puede formular con palabras.

Son tan prolixas e tan intensas as reflexións que ás veces hai que darse un respiro na lectura. Credes que tantas reflexións fan tediosa a lectura, ou, pola contra, opinades que non só non entorpecen o fluír da historia senón que mesmo a reforzan?

O capítulo 14, onde se aglutinan as explicacións que conteñen a clave do sucedido na misteriosa cazaría, contén, para min, o cénit desta historia con parágrafos que desbordan profundidade e mestría lingüística chea de beleza, como o seguinte: Estábamos solos, en medio del bosque, en esa soledad nocturna de la madrugada, del bosque, de las fieras, donde uno siempre se encuentra perdido en su vida y en el mundo, aunque sólo sea durante un instante, y se siente atraído por un lugar que podría ser su casa, un lugar salvaje y peligroso, pero que sigue siendo su única y verdadera casa: el bosque, las aguas profundas, el escenario del mundo primitivo.

Que opinades sobre a actitude de Konrád ao longo de todo o monólogo? Sería necesario que falase ou precisamente co seu silencio está a dicir todo o que ten que dicir? Parécevos moi nesgada a realidade que o autor só nos mostra a través de Henrik? Quedades con ganas de saber o que Konrád diría ou o que Krisztina puido escribir finalmente no seu diario? Credes que aclararía algo a historia?

A min paréceme que é importantísimo o papel da muller nesta novela tan "masculina" (a nai do xeneral, Nini, Krisztina). Hai un enxalzamento da forza, a paixón, a honestidade, a liberdade, a humildade destas tres mulleres. Ao final, Krisztina aparece como a única que obra coherentemente ante os feitos contrastando a súa actitude coa dos dous homes que só son capaces de fuxir covardemente. Que opinades disto?

E o final? Defráudavos ou parécevos que todo queda claro? Credes que é un final aberto no que o lector ten que decidir quen é o culpable e quen a vítima? Pero, hai culpables ou vítimas nesta historia? Realmente importa sabelo? Non é máis importante o transcorrer da historia que conduce a ese final?

O xeneral quere saber e interroga finalmente a Konrád. Son só dúas preguntas. Unha non será contestada, xa non é necesario (ou creedes que si?). E a outra, a verdadeiramente importante, si o é. E nela encérrase, segundo o meu parecer, o ensino final desta novela maxistral: ¿Crees tú también que el sentido de la vida no es otro que la pasión? ¿Y que si hemos vivido esa pasión, quizás no hayamos vivido en vano? ¿Y que quizás no se concentre en una persona en concreto, sino en el deseo mismo?… ¿Por qué me lo preguntas? Sabes que es así.

Podedes responder a calquera das preguntas que vos deixo (ou a todas!) e escribir as vosas conclusións finais sobre El último encuentro que eu considero unha reflexión feita dende a madureza do que viviu xa moito e se converteu nun experto observador da alma humana e dos seus múltiples e complicados recovecos. Unha auténtica lección de vida a que nos dá esta novela que, curiosamente, Sándor Márai consideraba unha obra menor (!).